Người nông dân làm nông nghiệp, canh tác lúa nước gắn liền với ruộng nương, với quan niệm “con trâu là đầu cơ nghiệp”. Đồng bào người Thái là những cư dân gắn bó với nền nông nghiệp lúa nước, họ coi con trâu là sản vật quý bởi con trâu làm ra của cải vật chất, nuôi sống con người. Chính vì vậy, họ dùng trâu để dâng cúng các vị thần linh.
Vào tháng 6 âm lịch hằng năm, đồng bào người Thái thường tổ chức Lễ dâng trâu tế trời, như một cách trả ơn của con người đối với các đấng thần linh đã ban cho họ sức khỏe, mùa màng bội thu, thóc lúa, khoai sắn đầy bồ, gia súc gia cầm đầy chuồng, nhân khang vật thịnh.
Hình ảnh dâng trâu tế trời (sưu tầm)
Hằng năm, tại Đền Chín Gian (huyện Như Xuân), các bản làng trong vùng lại chuẩn bị Lễ dâng trâu tế trời tại ngôi đền linh thiêng này. Mỗi bản, làng sẽ lựa chọn một con trâu đạt chuẩn, thường là trâu tơ, có màu trắng, không tì vết hoặc đốm xoáy lạ khác màu. Con trâu sau đó sẽ được giao cho một người có kinh nghiệm và uy tín trong bản để chăn thả, chăm sóc cẩn thận cho đến ngày tế lễ.
Lễ dâng trâu tế trời được tổ chức trên ngọn đồi Pú Pen, có độ cao khoảng 120m. Tạo hóa như đã khéo léo sắp đặt khi đồi Pú Pen có cấu tạo ba bậc, càng lên cao càng thu dần lại, giống như hình bát úp. Trên đỉnh đồi là một khoảng đất rộng, bằng phẳng; chính giữa có một tảng đá lớn màu trắng bạc – nơi đặt lễ vật. Hai bên là hai cây muỗm cổ thụ trên 200 năm tuổi, tỏa bóng xum xuê. Dưới chân đồi là rừng quế xanh tốt quanh năm.
Phóng tầm mắt từ đồi Pú Pen, nhìn xuống chân đồi về phía Tây Bắc là dòng sông Đạt hiền hòa; phía Đông Nam là sông Ác, nơi có bến Tà Phạ – một bến nước linh thiêng, chỉ được sử dụng đúng vào ngày tế lễ mỗi năm.
Hình ảnh lễ hội tại Đền Chín Gian Như Xuân (sưu tầm)
Người dân nơi đây quan niệm rằng, đỉnh đồi là nơi linh thiêng nhất, là điểm giao hòa giữa trời và đất, nơi thông linh giữa con người và các đấng thần linh. Sau phần lễ trang nghiêm, nhân dân cùng nhau thụ lộc và bước vào phần hội đầy sắc màu văn hóa.
Tại đây, người dân và du khách sẽ cùng nhau thưởng thức rượu cần, hát khặp, đánh cồng dàm, khua luống, nhảy sạp – những nét văn hóa đặc sắc, đậm đà bản sắc của đồng bào dân tộc Thái nơi miền sơn cước xứ Thanh.
Vũ Thị Ngời
