Có những vùng đất chỉ cần một lần đặt chân đến cũng đủ để người ta nhớ mãi. Hàm Rồng là một nơi như thế. Bên dòng sông Mã cuộn chảy, những dãy núi đá trầm mặc và cây cầu sắt đã đi qua hơn một thế kỷ, Hàm Rồng hiện lên vừa khoáng đạt, nên thơ, vừa mang trong mình dấu ấn của những năm tháng chiến tranh khốc liệt.
Nơi đây, mỗi ngọn núi, dòng sông, cây cầu, mái đền hay nếp nhà cổ đều như lưu giữ một câu chuyện. Đó là câu chuyện về một vùng đất từng làm nên những chiến công vang dội trong lịch sử đấu tranh giành độc lập của dân tộc; đồng thời cũng là nơi kết tinh những giá trị văn hóa, tâm linh và vẻ đẹp của một miền đất bên sông Mã.Ngày nay, về với Hàm Rồng là hành trình trở về với lịch sử, tìm hiểu những giá trị văn hóa lâu đời và cảm nhận vẻ đẹp bình yên của một vùng danh thắng đã trở thành biểu tượng của Thanh Hóa.
Cầu Hàm Rồng di tích lịch sử - văn hóa nổi tiếng của xứ Thanh
Nhắc đến Hàm Rồng, trước hết là nhắc đến cây cầu Hàm Rồng - cây cầu sắt bắc qua sông Mã, được xây dựng từ năm 1904. Với vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng, cây cầu từng được ví như “yết hầu” của tuyến giao thông Bắc - Nam, là một trong những trọng điểm đánh phá ác liệt của đế quốc Mỹ nhằm cắt đứt tuyến vận chuyển người và hàng hóa từ hậu phương miền Bắc vào chiến trường miền Nam.
Đặc biệt, ngày 3 và 4/4/1965 đã trở thành mốc son chói lọi trong lịch sử Hàm Rồng. Trong hai ngày, đế quốc Mỹ huy động hơn 300 lượt máy bay, tổ chức nhiều đợt công kích dữ dội nhằm đánh sập cây cầu. Song, dưới sự lãnh đạo của Đảng, với tinh thần “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, quân và dân Thanh Hóa cùng các lực lượng bộ đội chủ lực đã kiên cường chiến đấu, lập nên chiến công vang dội: bắn rơi 47 máy bay, bắt sống nhiều giặc lái.
 |  |
Chiến thắng Hàm Rồng mãi mãi là biểu tượng của sức mạnh chiến tranh nhân dân.
Chiến thắng Hàm Rồng đã trở thành biểu tượng của sức mạnh chiến tranh nhân dân, của tinh thần đoàn kết và ý chí quyết tâm bảo vệ từng tấc đất quê hương. Trong chiến công ấy có sự góp sức của bộ đội, dân quân tự vệ, công nhân cầu, các lực lượng phòng không, không quân, hải quân và đông đảo nhân dân.Chiến công của quân và dân Hàm Rồng đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen ngợi.Cây cầu từng nhiều lần bị bom đạn tàn phá, nhưng lại được khôi phục để tiếp tục nối liền hai bờ sông Mã, nối hậu phương với tiền tuyến. Năm 1972, bom laze được sử dụng nhằm đánh sập cây cầu. Sau khi được khôi phục năm 1973, cầu Hàm Rồng tiếp tục đứng đó, chứng kiến những đổi thay của quê hương, trở thành chứng nhân lịch sử và biểu tượng bất khuất của đất và người xứ Thanh.
Từ cầu Hàm Rồng, du khách có thể đến Đền thờ Bà mẹ Việt Nam anh hùng và các Anh hùng liệt sĩ trên đồi Cánh Tiên. Giữa không gian xanh mát, công trình mang vẻ trang nghiêm, thanh tịnh, là nơi tưởng niệm những người mẹ và những người con đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Quần thể gồm cổng tam quan, bia tri ân, hồ bán nguyệt, đền thờ chính, tháp tụ linh, gác chuông, gác trống... Đền không chỉ mang giá trị văn hóa - tâm linh mà còn là địa chỉ giáo dục truyền thống, góp phần lan tỏa đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Đền thờ Bà mẹ Việt Nam anh hùng và các Anh hùng liệt sĩ
Nếu đền thờ gợi không khí thành kính thì Thiền viện Trúc Lâm Hàm Rồng lại mang đến một không gian thanh tịnh giữa thiên nhiên. Tọa lạc trên cao điểm 74, thuộc đồi C4 lịch sử, thiền viện được bao quanh bởi những rừng thông xanh mát, với quần thể kiến trúc gồm tam quan, tam bảo, nhà tổ, lầu chuông, lầu trống, thiền đường và các công trình phụ trợ.
Men theo những bậc đá giữa màu xanh cây rừng, du khách có thể cảm nhận sự tĩnh lặng của núi đồi, lắng nghe tiếng chuông chùa và ngắm dòng sông Mã phía xa. Đặc biệt, sự hiện diện của thiền viện trên vùng đất từng là chiến trường ác liệt càng làm nổi bật một Hàm Rồng hôm nay – từ khói lửa chiến tranh đến không gian thanh bình của cuộc sống.
Thiền viện Trúc lâm Hàm Rồng
Hàm Rồng không chỉ có những trang sử hào hùng của thời hiện đại mà còn mang trong mình chiều sâu văn hóa hàng nghìn năm. Bên bờ sông Mã,làng cổ Đông Sơn gắn với nền văn hóa Đông Sơn – một trong những nền văn hóa khảo cổ tiêu biểu của Việt Nam thời đại Hùng Vương.Những phát hiện khảo cổ, đặc biệt làtrống đồng Đông Sơn, đã đưa tên tuổi vùng đất này trở thành một biểu tượng của văn minh Việt cổ.
Ngày nay, làng vẫn lưu giữ nhiều dấu tích của làng quê truyền thống như giếng cổ và những ngôi nhà cổ được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đến Đông Sơn, du khách không chỉ tìm thấy vẻ đẹp mộc mạc của một làng quê ven sông mà còn có thể cảm nhận chiều sâu văn hóa được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử.
Làng cổ Đông Sơn
Trải qua những biến thiên của lịch sử, Hàm Rồng hôm nay đã khoác lên mình một diện mạo mới. Cây cầu vẫn soi bóng xuống dòng sông Mã; những ngọn núi vẫn trầm mặc giữa trời xanh; đền thờ, thiền viện và làng cổ vẫn lặng lẽ kể những câu chuyện về quá khứ. Hàm Rồng vì thế không chỉ là một khu di tích lịch sử, đó là một không gian văn hóa đặc biệt, nơi lịch sử, thiên nhiên, tâm linh và đời sống cộng đồng hòa quyện, tạo nên một điểm đến giàu giá trị của xứ Thanh.
Về Hàm Rồng là trở về với một miền ký ức hào hùng, nhưng cũng là hành trình khám phá vẻ đẹp bình yên của một vùng đất giàu truyền thống. Để rồi từ nơi đây, mỗi người thêm tự hào về lịch sử, văn hóa và con người xứ Thanh – những giá trị đã được trao truyền qua bao thế hệ và đang tiếp tục tỏa sáng trong cuộc sống hôm nay.
Bích Liên
