Nếu miền xuôi xứ Thanh níu chân lữ khách bằng vị mặn của biển cả và những dải cát vàng rực nắng, thì vùng cao Thanh Hóa không chỉ là một bức tranh sơn thủy hữu tình với những thửa ruộng bậc thang ánh sắc vàng, mà nơi đây còn ẩn chứa một kho tàng văn hóa ẩm thực vô cùng độc đáo. Ẩm thực vừng cao không đơn thuần là sự kết hợp của nguyên liệu, mà là câu chuyện kể về cuộc sống, về sự gắn bó keo sơn giữa con người với thiên nhiên kỳ vĩ. Cũng chính vì vậy, khi được tận mắt chiêm ngưỡng nét văn hóa về ẩm thực nơi đây cũng là một lần được chạm vào linh hồn của núi rừng, khiến nhiều người đã không khỏi trầm trồ, thán phục và lưu luyến.
* Đến với đồng bào dân tộc Thái tại "thiên đường" Pù Luông, hay Thường Xuân và Quan Hóa.
Bản làng người dân tộc Thái ẩn hiện giữa thung lũng thơ mộng Pù Luông (Bá Thước), hay vùng đất giàu truyền thống Thường Xuân, Quan Hóa, du khách sẽ được bước vào một hành trình ẩm thực đầy màu sắc và hương vị dậy mùi gia vị giữa đại ngàn.
Mâm cơm của người dân tộc Thái
Vịt Cổ Lũng (Bá Thước)
Được mệnh danh là "quốc hồn quốc túy" của ẩm thực Pù Luông. Giống vịt bản địa này được thả tự nhiên trên các dòng suối sỏi, xương nhỏ, thịt nạc, thơm và ngọt sọc. Vịt được tẩm ướp mắc khén, hạt dổi rồi nướng chín vàng đều trên than hồng, da giòn rụm béo ngậy mà không hề ngấy.
Thịt trâu gác bếp
Món ăn mang đậm hương vị núi rừng của đồng bào vùng cao. Những thớ thịt trâu tươi ngon nhất được người dân xẻ dọc, ướp đẫm gia vị rừng rồi treo trên gác bếp hun khói củi qua nhiều tháng. Thịt bên ngoài đượm màu khói, bên trong hồng hào, xé nhỏ ra nhai chậm rãi sẽ cảm nhận được vị ngọt đậm đà quyện với vị cay tê đầu lưỡi.
Cá suối nướng
Là món ăn dân dã của người dân nơi đây. Cá suối sinh sống trong dòng nước khoáng thiên nhiên được bắt về làm sạch, dán ròn qua chảo lửa. Thịt cá thơm bùi, săn chắc, giòn rùm rụm, chấm cùng muối ớt hay chẩm chéo thì ngon tuyệt hảo.
Xôi ngũ sắc
Món xôi bắt mắt được nhuộm hoàn toàn từ các loại lá cây rừng tự nhiên (lá cẩm, nghệ, lá dứa...). Hạt nếp nương dẻo quánh, thơm lừng, không chỉ ngon miệng mà còn tượng trưng cho sự hòa hợp của ngũ hành.
Chẩm chéo
Đây chính là linh hồn của các món ăn của đồng bò dân tộc Thái, nó mang nhưng hương vị đặc trưng của núi rừng nơi đây. Sự hòa quyện của ớt nướng, tỏi, muối, rau thơm và đặc biệt là hạt mắc khén, hạt dổi rừng tạo nên một thứ nước chấm có vị cay, thơm nồng nàn, đánh thức mọi giác quan.
* Mộc mạc và độc đáo hương vị xứ Mường tại Ngọc Lặc, Cẩm Thủy
Xuôi dòng hành trình sang các vùng đất đậm đà bản sắc Mường như Ngọc Lặc, Cẩm Thủy, du khách sẽ lại trầm trồ trước những món ăn mang tính truyền thống, mộc mạc nhưng đòi hỏi sự tinh tế và khéo léo trong chế biến.
Mâm cơm của người dân tộc Mường
Canh đắng
Món ăn biểu tượng của người Mường, sử dụng loại lá đắng mọc tự nhiên trên các vách đá sâu. Lá được nấu cùng lòng mề gà hoặc thịt băm. Vị đắng gắt ban đầu nơi đầu lưỡi sẽ rất nhanh chuyển thành vị ngọt hậu thanh mát, có công dụng giải nhiệt và bồi bổ sức khỏe cực tốt.
Thịt lợn bản nướng ống lá
Thịt lợn cỏ săn chắc được thái mỏng, trộn đều với gia vị riêng của người Mường, nhồi chặt vào ống tre non lót lá rừng rồi nướng trên bếp than. Cách làm này giúp thịt giữ nguyên độ ngọt tự nhiên và đượm mùi thơm tinh khiết của tre nứa.
Thịt chua
Nhắc đến món ăn nổi tiếng của người Mường thì chắc chắn không thể không nhắc đến Thịt chua. Thịt lợn được ướp thính gạo, trải qua quá trình lên men tự nhiên trong ống tre hoặc hũ sành. Khi ăn, vị chua nhẹ, bùi bùi của thịt quyện cùng vị chát của các loại lá rừng như lá sung, lá ổi tạo nên một sức hút khó cưỡng.
Măng đắng
Sản vật quý giá của rừng già được luộc chín hoặc nướng trực tiếp trên than hoa. Vị đắng nhẹ hòa quyện cùng vị ngọt lịm của măng dại tạo nên một món ăn vô cùng hấp dẫn
Cơm lam
Là món ăn dân dã nhưng chúng ta chỉ được thưởng thực trọn vị khi đến với núi rừng nơi đây.Những ống tre non chứa hạt nếp rẫy dẻo thơm được nướng đều tay trên lửa. Khi bóc vỏ tre, một lớp màng mỏng bao bọc lấy phần cơm trắng ngần, dẻo quánh, ăn kèm muối vừng giữa tiết trời se lạnh là trải nghiệm vô giá.
Sức hấp dẫn của ẩm thực vùng cao Thanh Hóa không chỉ dừng lại ở hương vị trên đầu lưỡi, mà nằm ở chính không gian và cách thức du khách thưởng thức nó.Đến đây, bạn sẽ được nghỉ ngơi trong những nếp nhà sàn truyền thống, nhìn ra là thung lũng mờ sương hay những thửa ruộng bậc thang trải dài vô tận. Trải nghiệm tuyệt vời nhất chính là khoảnh khắc bạn cùng người dân bản địa lên rẫy bẻ măng, ra suối bắt cá, rồi cùng nhau nhóm lên ngọn lửa hồng trong gian bếp ấm cúng để chuẩn bị bữa tối. Khi màn đêm buông xuống, bên mâm cỗ thơm phức, du khách sẽ cùng chủ nhà quây quần bên bình rượu cần thơm nồng. Giữa không khí se lạnh của đại ngàn, tiếng cười nói rộn ràng hòa cùng tiếng suối reo, tiếng khèn bè dập dìu và những điệu múa xòe, múa sạp nhịp nhàng của các chàng trai, cô gái bản địa. Đó là lúc ẩm thực biến thành chất xúc tác, kết nối những tâm hồn đồng điệu và để lại trong lòng lữ khách những ký ức vùng cao vẹn tròn và sâu đậm nhất.
Huyền Trang
