Có những vùng đất không chỉ lưu giữ dấu tích của lịch sử mà còn đánh thức trong mỗi người niềm tự hào về truyền thống dân tộc. Đền Bà Triệu là một nơi như thế. Về với vùng đất Phú Điền, dưới chân núi Gai, du khách không chỉ được chiêm bái một di tích linh thiêng mà còn có dịp tìm về câu chuyện về nữ anh hùng Triệu Thị Trinh - người đã đứng lên dựng cờ khởi nghĩa chống quân Đông Ngô vào năm 248, để lại dấu ấn đặc biệt trong lịch sử dân tộc.
Nằm dưới chân núi Gai, thuộc xã Triệu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, Khu di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Bà Triệu là quần thể các công trình gắn với cuộc đời, sự nghiệp và cuộc khởi nghĩa của nữ anh hùng Triệu Thị Trinh. Quần thể gồm đền thờ Bà Triệu, lăng mộ Bà trên núi Tùng, khu mộ ba tướng họ Lý, miếu Bàn Thề, đình Phú Điền và đền Đệ Tứ.
Đền Bà Triệu - Di tích quốc gia đặc biệt
Theo sử liệu, năm 248, Triệu Thị Trinh cùng anh trai là Triệu Quốc Đạt tập hợp nghĩa sĩ, lấy núi Nưa làm căn cứ, dựng cờ khởi nghĩa chống ách đô hộ của nhà Đông Ngô. Cuộc khởi nghĩa nhanh chóng lan rộng, trở thành một trong những cuộc đấu tranh tiêu biểu của người Việt chống lại ách đô hộ phương Bắc thời kỳ đầu Công Nguyên. Sau những trận chiến ác liệt, Bà Triệu tuẫn tiết trên núi Tùng khi mới 23 tuổi. Hơn 1.700 năm đã trôi qua, nhưng câu chuyện về người nữ tướng áo vàng, cưỡi voi ra trận vẫn sống mãi trong ký ức dân gian và trong đời sống văn hóa của người dân xứ Thanh. Về Đền Bà Triệu hôm nay cũng là một hành trình trở về với khí phách quật cường ấy.
Điều gây ấn tượng với du khách khi đặt chân đến Đền Bà Triệu là sự hài hòa giữa kiến trúc cổ kính và không gian thiên nhiên xanh mát. Ngay bên tuyến giao thông sầm uất, khu di tích lại mở ra một thế giới tĩnh lặng, trầm mặc dưới những tán cây và chân núi Gai.Đền Bà Triệu có lối kiến trúc truyền thốngcủa vùng đồng bằng Bắc Trung Bộ nước ta. Qua thời gian, với nhiều lần trùng tu đến nay đền Bà Triệu vẫn mang vẻ đẹp của một di tích với dấu ấn kiến trúc mang phong cách triều Lê - Nguyễn. Với từng nét hoa văn chạm trổ tinh tế, tỉ mẩn của người nghệ nhân xưa và nay đã xây dựng và bảo tồn, tạonên một công trình lịch sử, kiến trúc nghệ thuật đậm đặc giá trị. Đền Bà Triệu là nơi lưu giữ những hiện vật quý hiếm mang giá trị văn hóa lớn như: 10 cuốn thần phả viết bằng chữ Hán, 65 đạo sắc phong qua các triều đại phong kiến Việt Nam... Đặc biệt, ở đây có bức tượng Bà Triệu bằng đồng được gìn giữ hết sức cẩn thận bởi người dân và chính quyền địa phương.
Toàn cảnh đền Bà Triệu
Vẫn theo lối kiến trúc đồng bằng Bắc Trung bộ truyền thống, tổng thể ngôi đền gồm từ ngoài vào trong sẽ là cổng ngoại, hồ nước, bình phong rồi đến cổng nội, tả hữu mạc và cuối cùng là ba khu vực tiền đường, trung đường và hậu cung. Trong đó, nếu bạn đến đây tham quan sẽ thấy hậu cung ở giữa là nơi thờ Bà Triệu, cánh tả thờ thân phụ Vua Bà, cánh hữu thờ thân mẫu Vua Bà, trung đường là nơi thờ tướng quân Trần Quốc Đạt. Đền có kiến trúc khá đơn sơ, giản dị nhưng rất thanh tịnh và có sự uy nghiêm. Cảnh sắc thiên nhiên ở đây hài hòa với kiến trúc tạo nên vẻ đẹp cổ kính, bình yên và thiêng liêng lạ kì. Đến đây, du khách sẽ thực sự cảm thấy tâm hồn mình được thanh lọc, bình yên.
Được tổ chức thường niên từ ngày 21- 24/2 âm lịch, lễ hội Bà Triệu là một lễ hội quen thuộc của nhân dân tỉnh Thanh Hóa. Các hoạt động tiêu biểu ở lễ hội để tưởng nhớ công lao Bà Triệu với đất nước mang đậm nét văn hóa truyền thống như tế lễ, rước kiệu, tế nữ quan, lễ Mộc dục tế Phụng Nghinh... Một số tiết mục văn nghệ dân gian được biểu diễn trong lễ hội như: trò “Ngô - Triệu giao quân”, hát chầu văn, thi đấu vật, leo dây, thi thổi cơm, đánh cờ tướng…
Lễ hội thu hút đông đảo du khách và nhân dân
Ngày nay, về với Đền Bà Triệu không chỉ là một chuyến tham quan. Đó còn là hành trình tìm về cội nguồn, nơi mỗi mái ngói, bậc đá, ngọn núi và nén hương đều gợi nhắc một trang sử hào hùng của dân tộc. Giữa không gian xanh mát của núi Gai, trước sự trầm mặc của ngôi đền cổ và lăng mộ trên núi Tùng, du khách có thể cảm nhận rõ hơn sức sống của một câu chuyện đã đi qua hàng nghìn năm nhưng chưa bao giờ cũ. Bà Triệu đã đi vào lịch sử bằng một cuộc khởi nghĩa, nhưng vượt lên trên những trang sử, hình tượng của Bà còn trở thành biểu tượng về lòng yêu nước, ý chí độc lập và khí phách của người phụ nữ Việt Nam.
Về Đền Bà Triệu hôm nay là về với một miền đất lịch sử, nơi quá khứ và hiện tại gặp nhau trong không gian văn hóa thiêng liêng của xứ Thanh. Và từ nơi ấy, câu chuyện về người nữ anh hùng năm xưa vẫn tiếp tục được kể lại - để mỗi người khi rời đi mang theo không chỉ những hình ảnh đẹp về một di tích, mà còn là niềm tự hào về truyền thống bất khuất của dân tộc Việt Nam.
Bích Liên
