Mộc mạc, đơn giản và gắn liền với cuộc sống người dân xứ Thanh bao đời nay, mắm cáy đã trở thành món ăn đi vào tiềm thức như người xưa có câu: “ăn thịt bò lo ngay ngáy/ ăn mắm Cáy ngáy pho pho…”.
Vào độ tháng năm trời hạn, nắng cháy, cáy thi nhau chui ra khỏi hang, lúc này nhà nông trên các vùng quê Hoằng Hóa, Hậu Lộc, Nga Sơn, Quảng Xương … bước vào mùa bắt cáy làm mắm. Cáy bắt về rửa sạch, bóc yếm, bỏ hoi, chặt phần kìm nhọn ở còng rồi đem vào cối đá giã thật nhuyễn, sau đó trộn muối và thính cho vào vại, nén vỉ tre như nén cà rồi đem phơi nắng chừng một tháng là chín, càng được nắng, mắm càng nhanh chín và có mùi thơm vô cùng hấp dẫn.
Mắm cáy chín có màu đỏ au, mới ngửi có mùi nồng nồng, ngai ngái, ăn vào lại có vị thơm thơm, ngọt lừ và giàu đạm, ưa nhất là được chấm với thịt ba chỉ luộc, cà muối xổi, hay các loại rau luộc… những buổi lâm thâm mưa phùn gió bấc, cho vài lát ớt chỉ thiên vào đĩa mắm Cáy chưng hành thơm phức, chan ăn với cơm vừa chín tới bỗng thấy người khỏe và ấm lên lạ kỳ.
Chỉ là loài sinh vật bình dị vậy mà con cáy cũng làm cho đời sống người quê Thanh thêm phần thi vị. Ăn mắm cáy rồi là nhớ mãi không quên.
Hải Vân
