Mặt trước đình hướng về phía hào nước của thành đá. Theo quan niệm phong thủy, vị trí này được xem là thế “tụ thủy”, tượng trưng cho sự thịnh vượng, đủ đầy của làng.
Theo những tư liệu về di tích, đình Đông Môn ban đầu được dựng bằng tranh tre dưới thời chúa Trịnh Tùng (1570-1623). Khi ấy, khu vực này là trang ấp của họ Trịnh, được giao cho quan đại thần họ Vũ là Vũ Khắc Minh cai quản. Ông được ghi nhận là người có công lao lớn đối với họ Lê và chúa Trịnh.
Đến năm Cảnh Hưng thứ 15, dưới triều vua Lê Hiển Tông (năm 1753), đình Đông Môn được xây cất lại bằng gỗ. Đây là dấu mốc quan trọng trong lịch sử hình thành ngôi đình, đánh dấu sự chuyển đổi từ công trình tranh tre ban đầu sang kiến trúc gỗ có quy mô và kết cấu hoàn chỉnh hơn.
Điểm nổi bật của đình Đông Môn nằm ở kiến trúc truyền thống cùng hệ thống chạm khắc gỗ tinh tế. Công trình có kết cấu 5 gian, 2 chái, 4 mái. Đình trong nối với đình ngoài, tạo thành tổng thể theo kiểu chữ đinh, mang đặc trưng của kiến trúc đình làng truyền thống.
Trong tổng thể ấy, hệ thống vì kèo là một trong những bộ phận thể hiện rõ giá trị nghệ thuật của công trình. Hai vì giữa được chạm trổ cầu kỳ, phía trên kết cấu theo kiểu “giá chiêng, chồng rường”, các đường gờ, đường chỉ được xử lý tỉ mỉ, tạo nên vẻ hài hòa cho bộ khung gỗ.
Đáng chú ý, hai vì có hình đầu rồng được chạm thủng, tạo hình nổi với đường nét công phu. Những chi tiết uốn lượn, mềm mại giúp hình tượng rồng hiện lên sinh động, đồng thời thể hiện sự khéo léo của người thợ thủ công xưa trong việc xử lý chất liệu gỗ.
Ở phần nách của hai vì, các hình tượng “tứ linh” đan xen với “tứ quý” được chạm khắc tinh vi. Những đường nét mềm mại nhưng vẫn giữ được khối hình chắc khỏe tạo nên sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố trang trí và kết cấu kiến trúc.
Qua những chi tiết chạm khắc tinh xảo, đình Đông Môn cho thấy trình độ kỹ thuật và óc sáng tạo của những người thợ thủ công trong quá trình xây dựng, trang trí công trình.
Việc đình vẫn giữ được cơ bản nguyên trạng qua nhiều thế kỷ càng làm tăng giá trị của di tích. Công trình là nguồn tư liệu trực quan giúp tìm hiểu kiến trúc đình làng truyền thống, đồng thời góp phần lưu giữ những dấu ấn văn hóa của cộng đồng cư dân địa phương qua các thời kỳ lịch sử.
Với những giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc và nghệ thuật, năm 1995, đình làng Đông Môn được Nhà nước xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.
Nằm bên Thành nhà Hồ, đình Đông Môn góp thêm một lát cắt về đời sống văn hóa của vùng đất Vĩnh Lộc. Nếu thành đá phản ánh dấu ấn của một kinh đô từng tồn tại trong lịch sử, thì ngôi đình lại lưu giữ những câu chuyện về cộng đồng cư dân, tín ngưỡng và nghệ thuật kiến trúc truyền thống.
Vào dịp rằm tháng Giêng, người dân trong làng tổ chức lễ hội Thành hoàng tại đình, thu hút đông đảo bà con và khách thập phương tham gia. Qua nhiều thế hệ, ngôi đình trở thành điểm tựa tinh thần, gắn kết người dân trong làng bằng những phong tục, tập quán và giá trị truyền thống được gìn giữ, trao truyền.
Nguồn: Baothanhhoa.vn
